donderdag 10 januari 2019

Doctor Now

Oké, ik zal het maar bekennen. Ik kijk weleens op TLC naar My 600 lb life. Voor wie het niet kent: in dit programma worden de levens gevolgd van mensen die extreem veel overgewicht hebben. 600 lb betekent namelijk 272 kg. Ik vind het interessant en tegelijkertijd bijzonder ergerlijk om naar te kijken. Waarom doe ik dit dan toch?

Afvallen of sterven
De mensen die deelnemen aan het programma hebben extreem veel overgewicht. Zo veel, dat het maar de vraag is hoe lang ze nog te leven hebben. Het mes staat ze eigenlijk op de keel. Daarom willen ze afvallen. En dat doen ze met de hulp van dokter Nowzaradan, die ze allemaal afkortend doctor Now noemen. Ik vind die dubbele betekenis ook wel wat hebben; now betekent nu, het benadrukt voor mijn gevoel de urgentie.

1200 calorieën
Dokter Nowzaradan is onverbiddelijk. Elke patiënt die bij hem binnenkomt, krijgt een dieet van 1200 calorieën. Dat deze mensen elke dag hiervoor zo’n 4500-5000 calorieën per dag aten, lijkt helemaal geen rol hierin te spelen. Tenminste, niet als het gaat om haalbaarheid en het maken van reële keuzes. Het doel van de arts is namelijk dat mensen op eigen kracht eerst behoorlijk wat gewicht verliezen, zeg 50 kg in 2-3 maanden, voordat hij een gastric bypass (maag verkleinende operatie) bij ze uitvoert. Ondanks zijn naam is hij zelf niet zo bezig met het nu, maar vooral met de toekomst van zijn patiënt.

Mantelzorger of partner
Dokter Nowzaradan heeft de slechtste bedside manners ooit. De manier waarop hij gesprekken voert, is onnavolgbaar. Terwijl zijn patiënt op een stoel zit, blijft hij altijd staan. Hij roept dat het dieet van 1200 calorieën gevolgd moet worden, maant mantelzorgers en partners aan daarvoor zorg te dragen, veegt alle bezwaren, moeilijkheden en valkuilen daaromtrent rigoureus van tafel en loopt vervolgens weer de deur uit.

Mensen die al heel lang in bed liggen omdat ze te zwaar zijn om op te staan en te lopen, doen zelf geen boodschappen. Ze maken ook geen maaltijden klaar. Dat doen hun mantelzorgers of partners. Je zou hen ook de enablers of feeders kunnen noemen. Ik weet daarvoor geen goed Nederlands woord, maar het komt erop neer dat zij de obese persoon voeden en het mogelijk maken dat die persoon altijd teveel en ongezond blijft eten.

Begeleiding bij gezond eten
In mijn ogen zouden partners of mantelzorgers én de patiënt goede begeleiding moeten krijgen bij gezond eten. Want wat gezond eten is, daar hebben ze vaak geen idee van. Daarin verschillen deze mensen ook wel van de mensen op mijn spreekuur. Zij zeggen vaak: ik weet wel wat ik zou moeten veranderen, maar ik weet niet goed hoe ik dat moet aanpakken. Ook vinden ze het fijn om goede alternatieven te krijgen, maar daarnaast uitleg over wat maakt dat iets gezond is. Je snapt inmiddels waarom ik het ook irritant vind om naar dit programma te kijken.

Eind goed, al goed?
Niet altijd lukt het de deelnemers om af te vallen en hun leefstijl te veranderen. Maar de keren dat het wel lukt, voel je hun wilskracht, doorzettingsvermogen en focus op gezondheid groeien. Dat is iets moois. Want hoe uitzichtloos je situatie ook lijkt, je kunt zelf meer dan je denkt. Zeker, het is heel extreem. Daarom is het ook op tv. Maar toch, dat er altijd mensen zijn die op zo’n keerpunt hun leven een totaal andere wending kunnen geven, is iets moois.
 

donderdag 8 november 2018

Oud, ouder, oudst

Ouder worden komt met gebreken. Ik zie dat in mijn werk op het spreekuur en tijdens de huisbezoeken die ik doe. Ik zie het ook thuis, bij mijn 19-jarige kat. En ik zie daarbij veel overeenkomsten.

Harvey
Mijn kat Harvey is 19 jaar. Dat is voor katten een aardige leeftijd. Ik ben heel benieuwd hoe het zit met de levensverwachting van katten en ik zoek er wat over op. Daar kom ik het volgende onderzoek tegen. In de gegevens van 90 dierenartspraktijken (meer dan 4000 katten) in Engeland werd gekeken hoe oud de katten waren bij overlijden. Gemiddeld werden katten 14 jaar oud, een kwart van de katten overleed voor de leeftijd van 9 jaar en een kwart van de katten werd ouder dan 17 jaar.

Use it or lose it: spiermassaverlies
Mijn kat is de laatste jaren veel minder actief geworden. Katten liggen en slapen sowieso al veel, maar dat is wel enorm toegenomen. Zijn lievelingsplekjes zijn op de bank, voor het raam, bij de verwarming en op bed. Maar het werd steeds moeilijker voor hem om daar te komen. Hij heeft daar zelf trucjes op bedacht; hij springt van het ene lage opstapje naar een iets hoger, net zo lang tot hij is waar hij wil zijn. We hebben daarom ook een ‘opstapje’ voor hem bij het bed gezet. Dat op bed en op de vensterbank springen veel moeizamer gaan dan vroeger, heeft te maken met verlies van spiermassa. Als je ouder wordt, verlies je spiermassa. Dat is bij dieren en bij mensen zo. Als je je spieren steeds minder gebruikt, verlies je ze veel sneller. Vanaf 30-jarige leeftijd verliezen mensen gemiddeld 1 procent spiermassa per jaar. Een 80-jarige kan hierdoor nog maar de helft van de oorspronkelijke spiermassa hebben.

Zelfredzaamheid
Als je als oudere nog maar de helft van je spiermassa hebt, dan verlies je ook spierfunctie en spierkracht. Dit heeft meteen invloed op de zelfredzaamheid van ouderen. Denk maar eens aan opstaan uit een stoel, boodschappen doen, in de keuken staan om maaltijden te maken. Ook het risico om te vallen neemt toe.

Bewegen en krachttraining
Het is natuurlijk altijd beter om te voorkomen, dan te genezen. Maar hoe doe je dat? Door voldoende te bewegen. Als je gezond oud wilt worden, zorg je dat je lekker in beweging blijft. Als je een operatie in het vooruitzicht hebt, probeer dan alvast extra beweging en training in te plannen, dat kan zelfstandig, maar ook met de hulp van bijvoorbeeld een fysiotherapeut.

Eiwitten
Als je gaat trainen, is het slim om ook op je voeding te letten. Anders is al dat harde werken nauwelijks zinvol. Zorg ervoor dat je voldoende eiwitten in je voeding hebt, want dat zijn de bouwstenen van je spieren. Eiwitrijke producten zijn vlees, vis, kip, ei, zuivel, peulvruchten en noten. En let erop wanneer je deze eiwitrijke voeding binnenkrijgt: minstens bij alle hoofdmaaltijden maar ook meteen na het sporten en bij ondervoeding of ondergewicht ook voor het slapengaan. Overigens, als je veel eiwitten eet, maar je beweegt er niet bij, dan krijg je ook geen extra spierkracht.

Wil je meer lezen over ouder worden, spierkracht en het voorkomen van spiermassaverlies? Kijk dan eens hier.

En mijn kat? Die zoekt zijn lievelingsplekjes op met wat hulp en geniet van zijn oude dag.

donderdag 25 oktober 2018

Aankomen in Stoptober

Deze maand is het Stoptober. In de maand oktober wordt er in Nederland al vijf jaar extra stilgestaan bij stoppen met roken. Uit onderzoek blijkt dat 80% van de rokers wel zou willen stoppen. En bij elkaar proberen ze dat zo’n 1 miljoen keer per jaar. Door een maand als Stoptober te organiseren krijgen mensen de boodschap: je staat er niet alleen voor.

Aankomen door veranderde stofwisseling
Bij het stoppen met roken is natuurlijk een veelgehoorde klacht dat mensen ongewenst een gewichtstoename ervaren. Dat heeft meerdere oorzaken. De eerste oorzaak ligt bij het veranderen van de stofwisseling. Mensen die roken hebben een hogere stofwisseling. Door te stoppen met roken, heeft je lichaam met minder energie (calorieën) nodig. Als je niets verandert aan wat je eet, dan kom je hierdoor tóch aan in gewicht. Cijfers hierover variëren tussen 2.8 en 5 kg.

En aankomen door extra eten of snoepen
Het grootste deel van de gewichtstoename ligt echter bij de volgende zaken: het verbeteren van reuk en smaak. Doordat je beter kunt ruiken en proeven, heeft het eten ook meer smaak. Daardoor gaan de meeste mensen ook meer eten. Daarnaast zorgt nicotine voor een remming van de eetlust. Mensen die roken hebben minder eetlust dan mensen die niet roken.

Omgaan met ontwennen
En dan is er nog het deel wat voor de meeste mensen voor de grootste gewichtstoename zorgt: het omgaan met ontwenning. Deels is de verslaving lichamelijk; dat is de nicotine. Deels is de verslaving geestelijk; bij allerlei dagelijkse bezigheden gewend zijn te roken. Bijvoorbeeld ‘s ochtends bij de koffie, in de pauze, na het eten, met vrienden, bij uitgaan of feestjes. Vaak worden dit soort momenten vervangen door iets te eten. Een sigaret bij de koffie wordt vervangen door koekje(s) bij de koffie. Vaker tussendoortjes nemen, méér snoepen en snacken, gezelligheid is niet meer samen roken, maar samen eten.

Beter voorkomen
Door je bewust te zijn van deze valkuilen, kun je de gewichtstoename deels beperken. Daarnaast kan een diëtist je helpen bij het omgaan met moeilijke situaties, het snoepen te beperken, gezondere alternatieven te zoeken, en om een gezond eetpatroon aan te leren en vol te houden. Zo voelt stoppen met roken nog meer als een beloning voor je gezondheid.

Wat we onder andere bespreken tijdens een consult?

-      Zet gezonde tussendoortjes in het oog, zoals bijvoorbeeld een fruitschaal op tafel thuis en op je werk, zo ben je eerder geneigd om gezond te snacken.

-      Berg verleidingen op, zorg dat ze niet in het zicht staan, zet ze in een kast in een niet-doorzichtige trommel. Ook helpt het om ze neer te zetten op een plek waar je er echt moeite voor moet doen. Dus niet binnen handbereik in je bureaula op je werk of in je dichtstbijzijnde (keuken)kastje. Een extra handeling moeten ondernemen om te kunnen snoepen maakt je bewust van het feit dat je (ja alwéér) ervoor opstaat.

-      Koop minder lekkernijen: wat er niet is, kun je ook niet opeten.

-      Spreek gezellige dingen af met anderen. Als je je verveelt hebt je eerder zin in een sigaret of een vervanging daarvan.

Meer informatie? Klik dan hier voor de adviezen van het Voedingscentrum