Perfect op maat

Ik ga op huisbezoek bij een meneer met kanker. Hij is 45 jaar oud en het had een tijd geduurd voordat bij hem de diagnose werd gesteld. In de periode van 5 maanden tussen niet goed beginnen te voelen en de uiteindelijke diagnose is meneer afgevallen van 113 kg naar 88 kg. Dat is 22% gewichtsverlies.

 

Deze meneer heeft duidelijk ondervoeding.  Ondanks dat hij nog steeds een prima BMI heeft bij die 88 kg. In het algemeen wordt er gesproken over aan ziekte gerelateerde ondervoeding wanneer er sprake is van onbedoeld gewichtsverlies van meer dan 10% in de laatste 6 maanden of meer dan 5% in de laatste maand. Ook is er sprake van ondervoeding bij een BMI van kleiner dan 18,5.

 

Hij moet zelf een beetje lachen als ik vertel over ondervoeding. Dat gevoel heeft hij namelijk zelf helemaal niet. Bij ondervoeding heeft hij echt een ander beeld. Maar als ik doorvraag over verlies van conditie en kracht: kunt u de trappen van uw bovenwoning nog makkelijk op en af?, weerhouden de trappen u om naar beneden of naar buiten te gaan omdat u weet dat u ze bij thuiskomst ook allemaal weer moet beklimmen?, hoe lang kunt u een rondje wandelen goed volhouden en hoe was dat 6 maanden geleden?, kunt u potjes en dergelijke nog makkelijk openmaken? Dan heeft hij wel in de gaten dat een flinke volwassen man met een BMI van 26 weldegelijk ondervoed kan zijn.

 

Hij vertelt dat hij niet noodzakelijk wil aankomen maar wel wil voorkomen dat zijn gewicht verder afneemt. Hij vind het wel fijn dat hij van zijn ergste overgewicht verlost is. Maar hij geeft aan goed te willen aansterken en kracht te willen herwinnen voor de chemo’s die hij moet gaan volgen. Toen hij opgenomen was in het ziekenhuis had hij wel een consult van een diëtist gehad, maar zij had moeite met aansluiten van haar adviezen op het eetpatroon van meneer. Hij vertelt dat hij zeer specifiek is in wat hij eet en niet eet. Dat hij een soort zelf bedacht dieet heeft waarop zijn lichaam goed reageert. Hij vertelt wat hij allemaal niet eet: zuivel, tarwe, gluten en ei. En het liefst weinig koolhydraten. Hij eet het liefst onbewerkt en puur voedsel. Hij zegt: ik houd eigenlijk enorm van koken maar ik ben de laatste tijd zo moe.

 

We gaan praten over wat hij lekker vindt en wat hij gewend was om te eten: peulvruchten, noten, zaden, pitten, boekweitpannenkoekjes, sojazuivel, heel veel groenten, allerlei soorten olie, vlees en vis. Door het hem zelf te laten benoemen en dit aan te vullen met ideeën die passen in deze leefstijl, krijgt hij een dieet perfect op maat. Ik praat over hummus, kikkererwten, falafel, olijven, zongedroogde tomaten, tapenade, pastinaak en andere knolgroenten, quinoa, avocado en havermout. Zelfgemaakte smoothies en shakes, gedroogd en vers fruit.

 

Opeens heeft hij heel veel zin om deze producten allemaal te gaan kopen, klaarmaken en eten, mét de hulp van zijn partner die tijdens ons gesprek (heel praktisch!) meteen een boodschappenlijstje heeft gemaakt.

Wereld kanker dag

Op dinsdag 4 februari was het Wereld kanker dag. Op de website www.wereldkankerdag.nl lees ik dat één op de drie Nederlanders kanker krijgt in de loop van zijn of haar leven. Op Twitter lees ik dat in 2013 101.500 mensen de diagnose kanker hebben gekregen. En ook dat elke dag 35 mensen de diagnose darmkanker krijgen. Ik schrik hier wel van.

Mijn collega Herma is in ons team de specialist als het gaat om voeding, dieet en kanker. Mijn andere 7 collega’s en ik zien evengoed veel mensen met kanker op het spreekuur of bij hen thuis omdat ze te ziek, te moe of te zwak zijn om naar het spreekuur te komen. Maar Herma werkt niet alleen veel met mensen met kanker zoals wij, daarnaast is zij aangesloten bij oncologienetwerken zoals een regionale afdeling van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL). Dit is het kennis- en kwaliteitsinstituut voor professionals en bestuurders in de oncologische en palliatieve zorg, dat ervoor zorgt dat de oncologische en palliatieve zorg continu verbetert. Daarnaast volgt zij een opleiding tot oncologie diëtist.

Recent heeft zij samen met chef-kok Leon Mazairac een kookboek gemaakt voor mensen met kanker. Eten doe je met je ogen, heet het. Dit is gemaakt in samenwerking met Cabane, het centrum voor leven met kanker. Eten doe je met je ogen is een kookboek voor alle hobbykoks, thuiskoks, keukenprinsen en -prinsessen. Voor mensen met en mensen zonder kanker. Eten doe je met je ogen bevat gerechten die er prachtig uitzien, heerlijk smaken en makkelijk te bereiden zijn. Naast de recepten staan er deskundige adviezen in van Herma over eten bij (de behandeling van) kanker.

Als mensen kanker krijgen en daarvoor behandeld worden, dan verandert vaak hun smaak, reuk, eetlust. Daardoor kan het zo zijn dat mensen minder eten en mede daardoor afvallen. Hun lievelingseten smaakt niet meer, ze worden snel misselijk door de geur, hebben snel een vol gevoel. Dit is niet meteen zo, het gaat geleidelijk. Ze kunnen vaak in de loop van het ziekteproces ook zelf niet meer goed bedenken wat ze lekker vinden en waar ze zin in hebben.

Tegelijkertijd wordt eten beladen: want wie eet, leeft (langer). Dat maakt dat er veel druk komt op het moeten eten. Ik merk dat als ik praat met mensen met kanker, maar ook als ik praat met de mensen die hen omringen: partner, kinderen, broers of zussen, mantelzorgers. Ik blijf het ontzettend bijzonder vinden om op huisbezoek te gaan bij cliënten. Hun schild is weg, ze zijn veel meer zichzelf in hun eigen huis, vaak is hun familie erbij. Ik praat over bereidingswijzen, verschil tussen warm en koud eten, over zacht, krokant, smeuïg, korrelig, mate van vloeibaarheid, friszuur, zoet, hartig. Alles wat je je maar kunt bedenken waardoor eten beter zou gaan. Eetmomenten (vóór het wassen, bijvoorbeeld als iemand dat als uitputtingsslag ervaart) en rustmomenten. Samen bedenken waar iemand nog zin in heeft en het daadwerkelijk voor hem klaarzetten. Deze zijn een kleine greep van onderwerpen die ik bespreek met mijn cliënten en hun familie. Het kookboek is een prachtige aanvulling.