Nudging

“Als ik op mijn werk in de kantine een gezond broodje koop, dan krijg ik er gratis een stuk fruit bij”, vertelt mijn cliënt op het spreekuur. Dat is een mooi voorbeeld van hoe bedrijven hun werknemers proberen te stimuleren om gezondere keuzes te maken.

Er is een naam voor deze strategie: de omgeving waarin iemand een keuze maakt zodanig creëren dat mensen, geheel vrijblijvend, de 'goede' keuze aantrekkelijker vinden. We noemen dit nudging. Je kunt het zien als een duwtje in de goede richting geven. Maar wat je werkelijk doet is het beïnvloeden van het keuzegedrag van mensen. Vaak zonder dat ze dit zelf heel bewust in de gaten hebben.

 

Nudging kan op veel manieren en in veel verschillende situaties. Dus niet alleen als het om eten gaat. Je kunt ook denken aan voetstappen die op de stoep geschilderd zijn die in de richting van een prullenbak lopen. Om aan te moedigen dat mensen hun afval in de afvalbak gooien en niet op straat. En piano traptreden maken in een metro, zodat het leuk is om de trap te nemen. Of vermelden bij de lift hoeveel calorieën je méér verbrandt als je de trap neemt.

 

Op het werk en thuis kun je zelf ook gebruik maken van nudging. Ik geef je hier een aantal voorbeelden van:

• Fruit op tafel te zetten, in het zicht. En koekjes en andere lekkernijen in een afgesloten (niet doorzichtige) trommel in de kast te zetten. Het eerste wat je ziet als je de kamer/keuken/vergaderruimte/kantoor binnenloopt, is iets gezonds.
• De droppot op het werk verbannen, of op z’n minst uit het zicht zetten, is heel zinvol. Onderzoek wijst uit dat de gemiddelde persoon die op kantoor werkt 476 calorieën aan voedsel binnen handbereik heeft; op het bureau of in de lades. De mensen die snoep op hun bureau hebben staan, zijn gemiddeld 4 kilo zwaarder dan de mensen die dat niet hebben.
• Als snoep niet op je bureau staat, maar in een lade ligt, dan eet je 74 calorieën per dag minder. Wat gelijk staat aan zo’n 2.5 kg aankomen per jaar.
• Zet koek, chocolade of snoep niet in je keukenkastje, vlakbij koffie, thee, kopjes of glazen. Want dan kom je dat elke keer als je iets gaat drinken tegen. Je moet daardoor heel vaak nee zeggen tegen jezelf, of dat nu bewust of onbewust is. Als je je lekkernijen in een andere kast zet, het liefst waar je nog wat extra moeite moet doen om het te pakken te krijgen dan doe je dat minder vaak en sowieso veel bewuster. Je eet dan minder impulsief.

Mijn boodschap is: loop eens wat bewuster door je huis en je werkplek en kijk hoe je jouw omgeving kunt aanpassen om het keuzegedrag van jou, je gezin en je collega’s te beïnvloeden en hopelijk te verbeteren. Ongedwongen en misschien voor je omgeving dan ook wel onbewust.

Obesitas en omgeving

In de Britse krant The Guardian lees ik half januari een artikel dat gaat over obesitas in Engeland. Ze noemen het zelfs The UK’s Obesity Crisis. In 2007 hebben experts voorspeld dat de helft van de Britten in 2050 obesitas zal hebben, maar een recentere voorspelling geeft aan dat 60% van de mannen en 50% van de vrouwen obees zal zijn in 2050.

Natuurlijk zijn er al allerlei mogelijke oplossingen bedacht om dit probleem aan te pakken. Zo wordt onder andere genoemd dat bedrijven en andere grote organisaties met veel invloed gezondheidsproblemen zouden moeten aanpakken. Denk hierbij aan voeding, alcohol, lichaamsbeweging en gezonde werkomgeving. Toch, zegt de auteur van het artikel, is er waarschijnlijk evenveel waarde te hechten aan een andere oplossing: het veranderen van de omgeving waarin mensen leven.

Bijvoorbeeld creëren van groene omgeving waarin mensen graag gaan fietsen en lopen. Daarbij zijn fietspaden nodig, fietsenrekken of stallingen, brede wandelpaden en goede verlichting. Daarnaast worden parken genoemd, waar mensen kunnen sporten, ontspannen en kinderen kunnen spelen. Ook wordt geopperd dat trappen en trappenhuizen aantrekkelijker gemaakt moeten worden zodat mensen niet meteen naar de lift lopen in flats en kantoorgebouwen, maar de trap gaan nemen. En er wordt genoemd dat huizen gebouwd moeten worden met grotere keukens die voldoende ruimte voor voorraadkasten, en het voorbereiden en koken van maaltijden hebben. Dit bevordert gezond eten. Er wordt zelfs geluidsoverlast besproken en dat dit beperkt zou moeten worden tot een minimum want geluidsoverlast is stressvol en daarom ongezond. Tot slot is er een pleidooi voor goedkoper bouwen van gezonde woningen door gebruik te maken van schone energie en zonnepanelen, zodat mensen niet gedwongen zijn te kiezen tussen duur maar gezond en goedkoop maar ongezond.

Als ik kijk naar Utrecht, dan is er al veel van bovenstaand aardig goed geregeld. En hoewel ik denk dat al het genoemde goede argumenten zijn ter verbetering van de omgeving, wat vervolgens leidt tot gezondere bevolking, vraag ik me ook af waar de eigen verantwoordelijkheid van mensen hierin te plaatsen is. Want naar buiten kunnen gaan wil niet zeggen dat dit wordt gedaan. En voldoende ruimte hebben om te koken wil niet zeggen dat er wordt gekookt.



Een ander omgevingsaspect wat ik van onschatbare waarde vind is het geven van het goede voorbeeld: door ouders, familie, buren, wijk, vrienden, school, noem maar op. Want goed voorbeeld doet volgen. 

Op een andere manier is dit systeem ook toe te passen. Dat wordt social marketing genoemd. Ook dit wordt sinds een aantal jaar breed ingezet. Zie het als sluikreclame zoals in films. Maar in plaats van een snapshot van een frisdrankmerk, biermerk, chips of iets dergelijks zie je dan op veel plekken gezond eten zoals water, fruit en groenten. Dat is op scholen, in buurthuizen, sportkantines, op werkplekken, in kantines van bijvoorbeeld speeltuinen, noem maar op. Zo wordt er bij mensen onbewust een zaadje geplant wat uiteindelijk leidt tot andere keuzes.

Wat is het voorkomen, ontstaan en beperken van obesitas toch ingewikkeld.