Aankomen

'Van de lucht kom ik al aan!' en: 'Ik hoef maar naar een taartje te kijken en het zit al op mijn heupen'. Nog eentje: 'Ik heb een vriendin die alles kan eten zonder dik te worden en ik kom meteen aan na een weekendje weg'. Zomaar wat uitspraken die je misschien bekend voorkomen. Hoe zit dat? Komt de ene persoon echt sneller aan dan de andere?

De belangrijkste reden dat mensen zeggen, en ook oprecht denken, is dat ze niet goed inschatten wat, wanneer, hoe vaak en hoeveel zij eten. En daar zijn meerdere verklaringen voor.

Automatisme

Heel veel van onze eetgewoonten zijn automatismen. Dat is handig en fijn, want we moeten al heel veel beslissingen nemen in ons dagelijks leven. Alleen al over eten maken we 200 beslissingen per dag! Het is dan ook wel makkelijk als een aantal zaken op de ‘automatische piloot’ gaan. Denk hierbij aan ochtendrituelen zoals douchen, haren doen, opmaken, tanden poetsen. Of de route die je neemt naar je werk (bedenk maar: dat is vaak dezelfde). Maar als eetgewoonten heel automatisch gaan, dan ben je je er dus een stuk minder bewust van. En daar kan het mis gaan als je het hebt over het ontwikkelen van overgewicht.

 

Onbewust eten

We handelen niet alleen automatisch, maar ook gedachteloos. Denk maar eens aan iets eten terwijl je aan het lezen, werken, tv kijken bent. Dan graai je soms met je hand naar iets te eten, óók als je schaaltje of zak al leeg is. En hoe vaak loop je op je werk langs een snoep pot en neem je er werkelijk wat uit (eentje, twee, een handje…). Of wil je nog een slokje drinken nemen terwijl je beker of glas al leeg is. Het terug brengen van bewust eten in je leven is iets wat veel moeite kost, maar wél haalbaar is. Daar kan een diëtist je bij helpen.

 

Onderschatting

Daarnaast komt het natuurlijk ook geregeld voor dat de voedingswaarde van een product wordt onderschat. Dan wordt calorierijk voedsel gegeten of gedronken wat wel een gezond imago heeft. Denk aan ‘hippe’ smoothies boordevol vruchtensuiker. En avocado, noten, en pitten die heel vetrijk zijn.

 

Maaltijd of niet?

Ik heb het in gesprekken vaak over maaltijden. Daarmee bedoel ik ontbijt, lunch en warme maaltijd. Hier bestaan weleens misverstanden over. Dan zeggen mensen: ik eet maar één maaltijd per dag. En ja, ik neem overdag wel eens wat brood of fruit. Bij doorvragen blijkt dan dat mensen gewoon 6 sneden brood met kaas en 2 stukken fruit meenemen naar het werk, maar dat niet zien als maaltijd. Want in hun ogen de enige echte maaltijd het warme eten. De rest valt daar in hun ogen niet onder.

Dagboek

Om te weten waardoor je aankomt, moet je bewuster eten. Een eetdagboek bijhouden, bijvoorbeeld in een app, kan je hierbij helpen. Ook eten en drinken aan tafel. En alleen eten als je niet ook met andere dingen bezig bent; tv kijken, krant lezen, met je beeldscherm bezig zijn.

Onderschatting

“Heb je niet vaak mensen op het spreekuur die zeggen dat ze ongeveer niets eten en toch heel dik zijn?” Die vraag werd me laatst gesteld en ik herken hem, want ik krijg die vraag vaker. Het antwoord is ja, dat komt zeker voor. Maar toch is het niet zo simpel als je zou denken.

 

Meestal zijn er geen verkeerde bedoelingen bij dit soort uitspraken van mensen. Het is niet zo dat ze bewust glashard zitten te liegen. Ik denk dat de belangrijkste reden dat mensen zeggen, en ook oprecht denken, dat ze weinig eten ligt in het niet goed inschatten wat, wanneer, hoe vaak en hoeveel zij eten. En daar zijn meerdere oorzaken van.

 

Heel veel van onze eetgewoonten zijn automatismen. Dat is handig en fijn, want we moeten al heel veel beslissingen nemen in ons dagelijks leven. Het is dan ook wel makkelijk als een aantal zaken op de ‘automatische piloot’ gaan. Denk hierbij aan ochtendrituelen zoals douchen, haren doen, opmaken, tanden poetsen. Of de route die je neemt naar je werk (bedenk maar: dat is vaak dezelfde). Maar als eetgewoonten heel automatisch gaan, dan ben je je er dus een stuk minder bewust van. En daar kan het mis gaan als je het hebt over het ontwikkelen van overgewicht.

 

We handelen niet alleen automatisch, maar ook gedachteloos. Denk maar eens aan iets eten terwijl je aan het lezen, werken, tv kijken bent. Dan graai je soms met je hand naar iets te eten, óók als je bord of schaaltje of zak al leeg is. En hoe vaak loop je op je werk langs een snoep pot en neem je er werkelijk wat uit (eentje, twee, een handje…). Of wil je nog een slokje drinken nemen terwijl je beker of glas al leeg is.

Het terug brengen van bewust eten in je leven is iets wat veel moeite kost, maar wél haalbaar is. Daar kan een diëtist je bij helpen. Daarnaast komt het natuurlijk ook geregeld voor dat de voedingswaarde van een product wordt onderschat. Dan wordt calorierijk voedsel gegeten of gedronken onder het mom van dit is toch gezond. Maar ook daaraan kleven veel misverstanden. Denk aan ‘hippe’ smoothies vol vruchtensap (en dus calorieën). Kennis is dan het belangrijkste probleem en de reden van onderschatting.

 

Een andere oorzaak van het onderschatten van hoeveel men eet, ligt op een heel ander vlak. Namelijk terminologie. Ik heb het in gesprekken vaak over maaltijden of hoofdmaaltijden. Daarmee bedoel ik ontbijt, lunch en warme maaltijd. Toch bestaan hier weleens misverstanden over. Dan zeggen mensen: ik eet maar één maaltijd per dag. En ja, ik neem overdag wel eens wat brood of fruit. Bij doorvragen blijkt dan dat mensen gewoon 6 sneden brood met kaas en 2 stukken fruit meenemen naar het werk, maar dat niet zien als maaltijd. Want in hun ogen de enige echte maaltijd het warme eten. De rest valt daar dus niet onder. Aan mij de taak om dit boven tafel te krijgen en op te helderen.

Onderrapportage en onderschatting

Onlangs las ik dat 90% van de Amerikanen denkt dat zij gezond eten. Als je bedenkt dat ruim 60% van de Amerikanen te dik is, dan kun je wel vraagtekens plaatsen bij het inzicht dat Amerikanen hebben wat betreft de betekenis van gezonde voeding voor hen en ook bij het vermogen tot inschatten van hun eigen eetgewoonten.

Toch is het niet zo vreemd. Onderzoekers van de Universiteit Maastricht vonden dat als je mensen vraagt een eetdagboek bij te houden dat er sprake is van onderrapportage. Mensen zijn eerder geneigd op te schrijven hoe zij zouden willen eten dan hoe hun werkelijke inname eruit ziet. Daarnaast is het vaak zo dat opschrijven de eetgewoonten beïnvloedt en dat mensen in de periode dat zij een eetdagboek bijhouden daadwerkelijk minder gaan eten dan normaal.

Mensen met overgewicht bleken een onderrapportage te hebben van een kwart tot zelfs de helft van de werkelijke inname. Tweederde hiervan kon worden toegeschreven aan het niet nuttigen van voedsel in de periode van het bijhouden van het dagboek en de rest aan het niet opschrijven. Op het moment dat van diëtisten werd gevraagd een eetdagboek bij te houden, werd in die week door hen 16% minder gegeten. Toen aan hen werd uitgelegd dat dit speelde en met welk doel de onderzoekers wilden weten hoe mensen rapporteerden, werden in de periode daarna eetdagboeken ingevuld volgens de werkelijke inname en aten zij niet minder dan gewoonlijk.

Als ik denk aan mijn spreekuur, dan zijn er ook veel mensen die zeggen dat ze geen idee hebben waardoor ze overgewicht hebben. Want aan het eten kan het niet liggen. Ze eten helemaal niet veel. En ze eten gezond. Argument dat zij vaak aanvoeren is: we eten bijna nooit friet of gefrituurde produkten.

Vet eten wordt geassocieerd met friet, gefrituurde snacks en pizza. Zelden wordt gedacht aan broodbeleg zoals kaas, worst, paté, salades, chocoladepasta en pindakaas. Aan kant en klare broodjes met dubbel beleg zoals het Broodje Gezond waar kaas, ham en ook nog ei op zit. Aan pasta met gehakt én geraspte kaas, aan stamppot met worst én spekjes, aan (maaltijd)salades met daarin kaas, croutons, zaden, pitten, noten en een dressing op basis van olie.

Toen ik gisteren een workshop Voeding & Leefstijl gaf aan leerlingen van de  opleiding Helpende Zorg en Welzijn, besprak ik met hen de Schijf van Vijf. De basis van gezond eten. Samen met hen speelde ik ook het bijbehorende spel. Uit het kaartspel blijkt wat bij gezond eten hoort en welke produkten we wel gewend zijn te eten omdat ze lekker zijn , maar die we niet echt nodig hebben. Dat bleken wel verrassend veel produkten te zijn. Denk aan frisdrank, alcohol, sauzen, tussendoortjes, koek, snacks, chips en chocolade.

Op het spreekuur geef ik mensen een persoonlijk en passend advies. Het is niet de bedoeling om al deze produkten  te laten staan, maar om goed te kijken naar wat, wanneer, waar en hoeveel. Als je die regel goed toepast, dan lukt het om gezond te eten en lekker te eten.