Tanden

‘Drink je veel frisdrank of vruchtensap?’ vraagt de tandarts me, als ik in haar stoel lig voor een controleafspraak. Wow, een koekje van eigen deeg! Ze zegt dat mijn tandglazuur erosie/ slijtage vertoont en dat dat kan komen door het drinken van  dranken die zoet smaken maar die veel zuren in zich hebben. Ik moet lachen en zeg dat het een beetje klinkt alsof ik mezelf hoor praten tegen mijn jonge cliënten en hun ouders op het spreekuur. Ik vertel dat ik diëtist ben en dat ik ook vaak praat over zoete dranken. Dat ze veel suikers bevatten die overgewicht kunnen veroorzaken en ja inderdaad ook tanderosie. Ik ben me hier natuurlijk zelf van bewust als ik frisdrank of vruchtensap drink en dat doe ik om die redenen niet zo heel vaak.

Duidelijk is dat ze niet helemaal zeker ervan is dat ik écht alles al erover weet, want ze gaat verder met haar verhaal.  Dat ze adviseert om maximaal 7 eetmomenten te hebben om maximaal 7x per dag een zuuraanval te hebben (herkenning: check!). En om zo weinig mogelijk zoete dranken te drinken en als ik ze wel drink, om dat dan zo snel mogelijk te doen. Niet een uur over een glaasje frisdrank of sap, omdat dan de zuuraanval op de tanden heel lang duurt en het daardoor meer schade oplevert. Aj, hier kan ik inderdaad nog wel wat verbeteren. Maar dat botst wel met mijn eigen principes: goed proeven, genieten en de tijd nemen voor drinken. Als ik tenslotte snel wil drinken omdat ik dorst heb, dan neem ik nu ook al water of thee.


Ook zegt ze dat ik beter eerst tanden kan poetsen en daarna pas ontbijten. Door de zuren in het eten wordt het tandglazuur heel zacht. Als ik kort daarna dan met een tandenborstel erover ga, dan is het glazuur heel erg kwetsbaar. Weer een veranderpunt voor mij. Na het eten een kauwgum nemen voor een frisse smaak is prima zegt ze. Ze meet nog even de dikte van het glazuur van mijn kiezen op en noteert dat. Dan kunnen we over 6 maanden zien of het gelijk is gebleven na de adviezen die ik ter harte zal nemen.

Over twee weken gaan in Utrecht alle kinderen weer naar school na de zomervakantie. Op veel scholen in de stad zijn er al afspraken over fruit eten om 10 uur in plaats van brood, een uitgesteld ontbijt of koek. Inmiddels komen er ook steeds meer scholen bij die afspraken hebben over het drinken op school. Namelijk dat er water wordt gedronken in plaats van pakjes drinken. Dat levert heel veel voordelen op: beter voor de tanden, beter voor de smaakontwikkeling (kinderen wennen er zo aan dat niet altijd alles een zoete smaak heeft), beter voor de gezondheid en behoud van een gezond gewicht, beter voor de portemonnee van de ouders, beter voor de afvalbergen en het milieu. Ik hoop dat er ook dit jaar weer meer scholen deze keuze gaan maken.

Ouderavond

Samen met een van mijn collega’s ben ik op een ouderavond op een basisschool in de wijk Overvecht. De school heeft een aantal jaar geleden besloten dat kinderen om 10 uur in de pauze alleen nog fruit mogen eten.  Ook de andere basisscholen in Overvecht en veel basisscholen in de stad hebben deze afspraak. Het heeft ertoe geleid dat kinderen beter zijn gaan ontbijten, beter opletten in de klas en dat gemiddeld de mate van overgewicht is gedaald in de wijk.

Deze keer gaat de ouderavond over water drinken op school. Het is de bedoeling dat de kinderen na de meivakantie geen pakjes drinken meer meenemen maar voortaan alleen  nog water drinken in de pauze om 10 uur en bij het overblijven op school. Deze stap is door school uitgebreid besproken met Volksgezondheid (de voormalige GG&GD) en daarna zijn de ouders en de kinderen erover geïnformeerd.

En nu is er deze ouderavond, bedoeld om in gesprek te gaan met de ouders hierover onder leiding van 2 diëtisten: mijn collega en ik. We doen dit regelmatig; aansluiten op scholen bij koffie-ochtenden en ouderavonden om te praten over gezonde voeding voor de kinderen. De school vindt het vaak fijn begeleid te worden in dir proces van verandering door Volksgezondheid, die samenwerkt met ons diëtisten.

Zoals bij elke verandering zijn er voorstanders en tegenstanders. Omdat de opkomst groot is, 30 ouders en daarnaast bijna alle leerkrachten van de school, hebben we besloten een centrale opening te doen en daarna de groep te splitsen in twee, zodat bij elke groep een diëtist is.

Ik begin door aan de ouders te vragen hoeveel kinderen ze hebben en in welke groep ze op school zitten. De schoolleiding heeft me verteld dat er op de Voorschool (waar kinderen zitten in de leeftijd van twee en half tot 4 jaar) al langere tijd water wordt gedronken. Zij zijn het dus al gewend. Ik vraag of er op school en thuis door de kinderen al water wordt gedronken. En hoe zit het met de ouders zelf, drinken zij ook water? Ik leg uit dat kinderen leren door hun voorbeelden (ouders, broer, zussen, en directe omgeving) na te doen. En dat het daardoor heel fijn is als er in het gezin water wordt gedronken. Veel ouders geven aan dat zij dat doen.

En dan vertel ik dat het heel fijn is als de school ook zo’n omgeving wordt waar iedereen hetzelfde doet. Geen uitzonderingen, geen ‘oneerlijkheid’ maar allemaal gelijk. Dat maakt het makkelijker, ondanks dat het in het begin wennen is. Voorstanders en tegenstanders vinden elkaar in het feit dat elke ouder het beste wil voor zijn kind. Ik vertel hoeveel vocht een kind per dag nodig heeft: ongeveer 6 bekertjes, en ik vraag aan de ouders hoe zij die 6 bekertjes zouden vullen. Uiteindelijk komen we uit op 2x (soya)melk, karnemelk of yoghurt, 3x water of thee en 1x een zoet drankje. Bij het naar huis gaan zeggen ze blij te zijn met het besluit van de school water te gaan drinken.

Water

In mijn blogs schrijf ik vaak over kinderen en overgewicht. Het is een actueel onderwerp en in mijn dagelijks werk ben ik betrokken bij zowel de preventie van overgewicht bij kinderen als bij de behandeling van overgewicht en obesitas bij kinderen.

Deze week ben ik bijvoorbeeld naar een basisschool geweest waar om 10 uur alleen fruit gegeten mag worden. Op heel veel scholen in Utrecht is dat al de afspraak. Daarnaast zijn er scholen die de afspraak hebben dat er bij dat fruit alleen nog water gedronken mag worden. De school waar ik de ouderbijeenkomst verzorgde, denkt daar ook over na. Ik vertelde daarom wat over het drinken van suikerrijke dranken. 

Ouders weten inmiddels wel dat in pakjes drinken suiker zit: zo’n 4-5 klontjes per pakje, afhankelijk van het soort drinken en de grootte van het pakje. Op de ouderochtend waar ik kwam, waren 30 moeders. Zij vertelden stuk voor stuk dat ze gewend waren hun kind iedere schooldag 2 pakjes drinken mee te geven. Dat zijn alleen al 8-10 klontjes suiker die het kind dan dagelijks op school drinkt. Het drinkgedrag van thuis en de onvermijdelijke suiker niet eens meegeteld! De school had net een projectweek gehad waarbij in de klassen is gesproken over gezondheid, gezond leven en gezond eten en drinken. Tijdens die projectweek hebben de kinderen elke dag om 10 uur water gedronken, in plaats van pakjes drinken bij het fruit dat ze altijd eten in die eerste pauze.

 

Met de kinderen is uitgerekend hoeveel suiker ze met de hele school zouden kunnen besparen per week door elke dag 1 pakje drinken minder te nemen: 16 kilo suiker!!! En hoeveel vuilniszakken vol afval (drinkpakjes) ze zouden kunnen besparen voor het milieu: 20 vuilniszakken per week!

Het leuke van de ouderbijeenkomst vond ik de reactie van de moeders. Ik vroeg hen wat ze vonden van het water drinken op school. Ze zeiden dat ze er blij mee waren. Ze vonden het fijn dat er over de gezondheid van hun kinderen werd nagedacht en gesproken. Ze vertelden dat de kinderen thuis kwamen met verhalen over gezond eten en drinken. En dat ze zoveel plezier hadden in deze projectweek. De kinderen spraken ook hun ouders en broers en zussen aan over hun ongezonde keuzes. Daarnaast gingen ze niet alleen op school water drinken, maar thuis deden ze dat ook veel vaker. Moeders zeiden ook dat het hen veel geld scheelde: als je 2, 3 of 4 kinderen hebt en die nemen allemaal elke dag 2 pakjes drinken per persoon mee, dan kun je je wel voorstellen dat de moeders dat hebben gemerkt bij het boodschappen doen.

Wat niet werd genoemd en waar ik dan weer blij mee ben is de gelijkheid die het oplevert: alle kinderen eten en drinken hetzelfde. Als ik eerder een kind op het spreekuur adviseerde om water te drinken op school, dan werd dat kind de paria van de klas. Want de enige zonder pakje. Dat is met het veranderen van regels op school niet meer zo. Iedereen gezond! Proost!

JOGGende peuters en kleuters

Eerder al schreef ik een stukje over JOGG. De afkorting JOGG staat voor Jongeren op Gezond Gewicht.

JOGG is de beweging voor een gezonde omgeving en een gezonde jeugd, waarbij iedereen in stad, dorp of wijk zich inzet om gezond eten en bewegen voor jongeren van 0 tot 19 jaar gemakkelijk en aantrekkelijk te maken. Dit betekent dat in een JOGG-gemeente gezondheidsprofessionals, onderwijs, zorg, bedrijfsleven, sport, bewegen, woningbouw, welzijn en media samenwerken om gezond leven de norm te maken. Jongeren, maar ook hun ouders en hun omgeving, staan bij de activiteiten centraal. De JOGG-aanpak is gebaseerd op het succesvolle Franse Epode (Ensemble Prévenons l’Obésité Des Enfants, of “laten we samen overgewicht bij kinderen aanpakken”). Utrecht is sinds november 2010 een JOGG gemeente.

Het is geen nieuws dat overgewicht een groeiend probleem is.

Een op de zeven kinderen heeft overgewicht. In sommige wijken is dat zelfs al een op de drie kinderen.

JOGG heeft een landelijke steekproeflaten uitvoeren naar wat kinderen in de leeftijd van 0-4 jaar drinken. Daaruit bleek dat peuters dagelijks gemiddeld 2,3 glazen zoete drank drinken en gemiddeld 1,1 glas water. Dit lijkt in tegenspraak te zijn met wat ouders, verzorgers en professionals in de kinderopvang aangeven: zij vinden het drinken van water namelijk wel belangrijk.

Tijdens de steekproef is ouders e professionals gevraagd of zij weten hoeveel suiker er in een glas frisdrank zit. Ongeveer 65% van de ondervraagden wist dat dit 4-5 klontjes suiker zijn. Maar als dezelfde vraag werd gesteld over vruchtensappen, dan wist maar 25% het juiste antwoord: namelijk evenveel als in een glas frisdrank.

Om te kunnen en willen veranderen is dus kennis nodig. Daarnaast is verwachting ook belangrijk. Want 40% van de ouders denkt dat hun kind water drinken lekker vindt. En van de professionals is dit zelfs maar 18%. Paul Rosemöller is de ambassadeur van JOGG. Hij zegt hierover:’jong geleerd is oud gedaan. Het is belangrijk dat jonge kinderen water leren drinken.’

Iets leren eten en drinken, wennen aan nieuwe dingen, kost tijd. In Utrecht zijn er inmiddels al heel veel basisscholen waarde regel is dat er om 10 uur in de pauze alleen fruit wordt gegeten. In het begin, bij het invoeren van zo’n nieuwe regel op school, is niet iedereen blij met zo’n regel. Ook dat heeft te maken met wennen aan iets nieuws en de verwachtingen die mensen hierbij hebben. Veel ouders dachten toen dat hun kind het niet lekker zou vinden en ook dat het te weinig zou zijn, alleen maar fruit. Maar het sterke punt hierin is ook weer volgens de gedachte van JOGG: samen aanpakken en samen doen. Hierbij werkten de school, de ouderraad, de leerkrachten, gezondheidswerkers uit de wijk van de GG&GD en de diëtisten van Careyn samen om dit doel te kunnen behalen. Na een aantal jaar kan ik uit ervaring zeggen dat de meeste scholen en ouders heel blij zijn met deze regel, want iedereen is gelijk. Iedereen is hetzelfde want iedereen eet hetzelfde.

De volgende stap is dan het water drinken. In de wijk Overvecht is daar al een stap in gezet, in de loop van de komende jaren zal dit gaan uitwaaieren over de rest van de stad.

Marathon

Een paar weken geleden liep ik mee met de Venloop. Een evenement voor hardlopers waarbij verschillende afstanden gelopen konden worden. In totaal deden er 20.000 mensen mee. Bij dit soort grote evenementen zijn natuurlijk veel sponsors betrokken. Na het rennen wordt door hen aan de renners drinken en soms ook eten verstrekt. Ik was blij verrast dat ik na afloop niet alleen het obligatoire flesje sportdrank, maar ook een flesje water, een banaan en een bakje snoeptomaatjes kreeg aangeboden.

Afgelopen weekend was de Marathon Rotterdam. Weer een heel groot evenement met ruim 22.000 deelnemers. De weersomstandigheden waren deze keer heel anders. Liep ik in Venlo nog met temperaturen rond het vriespunt, deze keer was het bij de start al 14 graden en rond finishtijd liep de temperatuur al op richting 18 graden. Na de finish werden ook weer bananen en flesjes sportdrank uitgedeeld, en bekertjes water. Omdat het zo warm was, vond ik een bekertje water erg weinig, maar het was zó druk dat het voor de bekertjesvullers bijna niet bij te benen was om ze te vullen met tuinslangen en te scheppen uit emmers, dat bijvullen helemáál niet te doen was.

Natuurlijk is het voor de sponsors van zo’n evenement heel belangrijk om goed in beeld te zijn, hun producten goed tentoon te kunnen spreiden, maar zeker voor de afstand die ik loop (meestal 10 km) is het helemaal niet nodig om daarna sportdrank te drinken. De flesjes sportdrank die worden uitgedeeld mogen dan isotoon zijn, maar ze bevatten nog steeds 5 klontjes suiker. Dit in tegenstelling tot de hypertone sportdranken die men vaak koopt in sportkantines en supermarkten, die bevatten 10 klontjes suiker in 330 ml. Ik had het fijner gevonden als er voor deze afstand naast de banaan flesjes water werden uitgedeeld. En ik vond het heerlijk om in Venlo tomaatjes te krijgen, maar ik begrijp dat het afhankelijk is van de sponsor of dat wordt gedaan.

Nu is Rotterdam (evenals Utrecht) een JOGG gemeente. JOGG staat voor Jongeren Op Gezond Gewicht. JOGG is de beweging voor een gezonde omgeving en een gezonde jeugd. Iedereen in een stad, dorp of wijk zet zich in om gezond eten en bewegen voor jongeren gemakkelijk en aantrekkelijk te maken. Het is een lokale, duurzame, intersectorale aanpak die bewezen effectief is om de stijging van overgewicht bij jongeren (0-19 jaar) om te zetten in een daling. Publieke en private partijen werken nauw samen. Gemeenten vervullen een spilfunctie. Zij nemen de regie op zich zodat samenhang en samenwerking gewaarborgd is. Gisteren las ik in de Volkskrant dat uit trendonderzoek blijkt dat bij Rotterdamse basisschoolkinderen het overgewicht stabiliseert. Eind 2003 constateerde de gemeente Rotterdam dat het overgewicht onder de Rotterdamse jeugd bleef toenemen. Daarop heeft de gemeente met het programma Rotterdam Lekker Fit! geïnvesteerd in bijvoorbeeld meer beweging op school. Daarnaast is Rotterdam in 2010 aangesloten bij JOGG om het effect van Lekker Fit! te kunnen uitbreiden. Met resultaat: de uitkomsten van het meerjarig onderzoek uitgevoerd door de GGD Rotterdam-Rijnmond laten zien dat de stijgende overgewichttrend is gestopt.

Natuurlijk is de Marathon niet bedoeld voor kinderen, maar er kwam afgelopen zondag bijna 1 miljoen mensen naar de stad om het evenement bij te wonen. Het was in het kader van JOGG wel goed geweest als de boodschap van water drinken na sporten beter was uitgelicht. Nu was de stad bezaaid met lege flesjes sportdrank. Leuk voor de sponsor, niet goed voor JOGG.